Kimyasal Direnç Tablosu: Doğru Malzeme Seçimiyle Korozyonu Önlemek

Asit, baz ve solvent gibi agresif sıvıların taşındığı ve depolandığı tesislerde ekipman malzemesinin yanlış seçilmesi sızıntılara, iş kazalarına ve üretim duruşlarına yol açar. Bir pompanın, vananın veya borunun ömrü, akışkanla temas eden malzemelerin o kimyasala karşı direncine bağlıdır. Kimyasal direnç tablosu (kimyasal uyumluluk tablosu), mühendislerin hangi metal, plastik veya elastomerin hangi kimyasala ne ölçüde dayandığını hızlıca görmesini sağlayan temel referanstır.

Bu yazıda kimyasal direnç tablolarının nasıl okunacağını, yaygın malzeme gruplarının güçlü ve zayıf yönlerini ve tabloyu kullanırken gözden kaçırılmaması gereken faktörleri ele alıyoruz.

Kimyasal Direnç Tablosu Nasıl Okunur?

Tablolarda malzemeler ve kimyasallar satır ve sütunlarda yer alır; kesiştikleri hücrede bir harf, sayı veya renk kodu bulunur. Kodlama üreticiden üreticiye değişebildiği için her tablonun kendi açıklamasını (anahtarını) mutlaka okuyun. Yaygın kullanılan bir sistem şöyledir:

Malzeme Grupları ve Genel Direnç Profilleri

Aşağıdaki bilgiler genel eğilimleri gösterir; belirli bir kimyasal, konsantrasyon ve sıcaklık için mutlaka güncel bir direnç tablosu kontrol edilmelidir.

Plastikler ve floropolimerler

• Polipropilen (PP): Pek çok asit, baz ve tuz çözeltisine iyi dayanır ve ekonomiktir. Konsantre oksitleyici asitlere, aromatik ve klorlu hidrokarbonlara karşı zayıftır; kullanım sıcaklığı sınırlıdır.
• PVDF (poliviniliden florür): PP’ye göre daha yüksek sıcaklıklarda ve oksitleyici asitler ile halojenler gibi daha agresif ortamlarda kullanılabilir. Güçlü bazlar, aminler ve bazı ketonlar/esterlerle uyumsuz olabilir.
• PTFE: Erimiş alkali metaller ve elementel flor gibi çok özel istisnalar dışında hemen hemen tüm kimyasallara dayanır. Yüksek sıcaklık ve korozyonun bir arada olduğu uygulamalarda conta, sızdırmazlık elemanı ve astar malzemesi olarak kullanılır.

Metaller ve alaşımlar

• Paslanmaz çelik (AISI 316L): Yüksek mekanik dayanımı vardır; gıda ve içecek uygulamalarında ve birçok organik ve zayıf asitte iyi sonuç verir. Molibden içeriği sayesinde klorürlere AISI 304’ten daha dayanıklıdır, ancak klorürlü ortamlarda, özellikle sıcaklık arttıkça çukurcuk ve gerilmeli korozyon çatlaması riski vardır. Hidroklorik asit gibi indirgen asitlere uygun değildir.
• Hastelloy (C-276 vb.): Yüksek nikel-molibden-krom alaşımlarıdır; agresif asit karışımlarına, klorür iyonlarına ve yüksek sıcaklıktaki kimyasallara karşı üstün direnç gösterir. Zorlu kimya ve petrokimya uygulamalarında kullanılır.

Elastomerler (conta ve diyafram malzemeleri)

• EPDM: Sıcak su, buhar, birçok seyreltik asit ve baz ile ketonlara uygundur; yağlar ve hidrokarbonlarla uyumsuzdur.
• FKM (Viton): Yağlar, yakıtlar ve birçok asitle uyumludur; ketonlar, aminler ve sıcak su/buharda sınırlıdır.
• NBR: Mineral yağlar ve yakıtlar için uygundur; güçlü asitler, ozon ve ketonlara karşı zayıftır.

Bir pompa veya vana seçerken yalnızca gövdeyi değil; mil keçesi, conta, diyafram ve O-ring gibi akışkanla temas eden tüm malzemeleri tek tek kontrol etmek gerekir. Zincirin en zayıf halkası çoğu zaman elastomerdir.

Direnci Etkileyen Kritik Faktörler

• Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça kimyasal dayanım genellikle hızla azalır. 20 °C’de “A” olan bir kombinasyon 60 °C’de “C” veya “D” olabilir.
• Konsantrasyon: Seyreltik hâline dayanıklı bir malzeme konsantre hâlinde hızla bozulabilir; bazı durumlarda tersi de geçerlidir.
• Basınç ve mekanik gerilme: Gerilme altındaki malzemelerde kimyasal etki çatlamaya daha kolay dönüşebilir; plastiklerde geçirgenlik artabilir.
• Karışımlar ve safsızlıklar: Tek tek zararsız olan kimyasalların karışımı veya küçük miktardaki safsızlıklar (ör. klorür) beklenmedik bir saldırganlık yaratabilir.
• Akış hızı ve katı parçacıklar: Yüksek hız ve aşındırıcı parçacıklar korozyonu erozyonla birleştirerek hızlandırır.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Kimyasal direnç tablosu, doğru malzeme seçiminin başlangıç noktasıdır; ancak sıcaklık, konsantrasyon ve karışım gibi işletme koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Agresif akışkanlarınız için doğru pompa ve malzeme kombinasyonunu belirlemek üzere ORFA teknik ekibine danışabilir, asit ve kimyasal pompaları ürün grubumuzu inceleyebilirsiniz.